Paternity Leave Gr Of Maharashtra Government Pdf In Marathi May 2026

पितृत्व रजा ही एक प्रकारची सवलत आहे जी एखाद्या शासकीय कर्मचाऱ्याला त्याच्या बायकोला बाळंतपण झाल्यानंतर नवजात बाळाची आणि पत्नीची काळजी घेण्यासाठी दिली जाते. महाराष्ट्र शासनाने आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या कल्याणासाठी आणि कुटुंबिय गरजा लक्षात घेऊन ही योजना आखली आहे. केंद्र शासनाच्या नियमांनुसार, महाराष्ट्र शासनानेही पितृत्व रजेबाबत स्पष्ट शासन निर्णय (GR) प्रसिद्ध केला आहे. हा शासन निर्णय मराठी भाषेत PDF स्वरूपात उपलब्ध आहे.

प्रस्तावना महाराष्ट्र शासन कर्मचार्यांच्या कल्याणासाठी आणि कामाची सवय जुळवण्यासाठी वेळोवेळी विविध निर्णय घेत असते. याचाच एक भाग म्हणजे 'पितृत्व रजा' (Paternity Leave). नवजात मुलाच्या आगमनाच्या वेळी आई आणि मुलाची देखभाल करण्यासाठी तसेच कौटुंबिक जबाबदारी सांभाळण्यासाठी शासन पुरुष कर्मचाऱ्यांना ही रजा देते. ही योजना केवळ जैविक मुलासाठी नाही, तर दत्तक मुलासाठी सुद्धा लागू आहे.

पितृत्व रजेचा कालावधी (Duration) महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार, पितृत्व रजा कालावधी एकूण १५ दिवस असतो. ही रजा मुलाच्या जन्मापूर्वी किंवा जन्मानंतर घेता येते.

पात्रता व नियम (Eligibility and Rules) १. वेळेची मर्यादा: ही १५ दिवसांची रजा मुलाच्या जन्माच्या वेळेपासून (जन्मापूर्वी १ महिना ते जन्मानंतर ६ महिने) कोणत्याही वेळी घेता येते. २. वेतन: ही रजा पूर्ण वेतनावर (Full Pay) असते. याला 'रजेचा पगार' (Leave Salary) असे म्हणतात. ३. दत्तक मुले: जर कर्मचारी दत्तक मुलाला घरी आणत असेल, तर त्या वेळीही तो या रजेसाठी पात्र आहे. दत्तक मुलाच्या बाबतीत ही रजा मुलाला घरी आणल्यापासून ६ महिन्यांच्या आत घेता येते. ४. मुलांची संख्या: सामान्यत: ही रजा पहिल्या दोन जिवंत मुलांपर्यंत मर्यादित असते. जर मुलगा दोनपेक्षा अधिक असेल तर रजा मिळण्याची शक्यता कमी असते किंवा ती शासन नियमांनुसार ठरते. ५. सांधा कालावधी: ही रजा साधारणपणे एकाच वेळी घेणे अपेक्षित असते, मात्र काही विशिष्ट परिस्थितीत ती दोन टप्प्यांतही घेता येते.

अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Application Process) कर्मचाऱ्याला या रजेसाठी आपल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे विनंतीपत

Here is the core content of the relevant Government Resolution (GR) typically cited for Maharashtra Government employees.

खालील सर्व अटी पूर्ण झाल्यासच पितृत्व रजा मिळू शकते:

Under the Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981, male government employees in Maharashtra are entitled to 15 days of paternity leave. This leave is granted to support new fathers during the birth or adoption of a child. Key Rules and Provisions

Based on the latest updates to the Maharashtra Civil Services (Leave) Rules (revised through January 28, 2025), the primary conditions for paternity leave are: Duration: Eligible employees receive 15 days of paid leave.

Eligibility: This benefit is available to male government servants with fewer than two surviving children.

Timeframe: The leave must generally be utilized within a specific window—typically starting 15 days before the expected delivery or within six months after the child's birth.

Pay: During this period, the employee is entitled to full pay (leave salary equal to the pay drawn immediately before proceeding on leave).

Combination with Other Leave: Paternity leave can usually be combined with other types of leave, such as earned leave. Special Childcare Leave for Male Employees

In addition to standard paternity leave, a Government Resolution (GR) issued in 2018 introduced a Special Child Rearing Leave for male employees under specific circumstances:

Condition: If the spouse is bedridden or unable to care for the children due to severe health or mental health issues.

Entitlement: Up to 180 days of leave to care for the first two children (under age 18).

Applicability: Includes state government staff, Zilla Parishad teaching/non-teaching staff, and employees of aided educational institutions. How to Access the Official GR/PDF

The official rules are part of the Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981, which are periodically updated by the Finance Department.

Official Language: Both Marathi and English versions are available.

Download: You can find the அद्ययावत (updated) versions on the Finance Department, Government of Maharashtra website or the General Administration Department portal.

Paternity Leave In India 2026: Policy, Rules & Eligibility - Onsurity

महाराष्ट्र शासनाच्या पितृत्व रजेबाबतच्या (Paternity Leave) शासन निर्णयाचा (GR) हा एक आढावा: 

📝 पितृत्व रजा: महाराष्ट्र शासन निर्णय आढावा 

महाराष्ट्र शासनाने आपल्या पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी 'पितृत्व रजा' देण्याचा एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि कौटुंबिक हिताचा निर्णय घेतला आहे. हा निर्णय सरकारी कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या पत्नीच्या प्रसूती काळात आणि बाळाच्या जन्मानंतर सुरुवातीच्या दिवसांत कुटुंबाला वेळ देण्यासाठी मदत करतो.  💡 मुख्य तरतुदी (Key Features) 

रजेचा कालावधी: पुरुष कर्मचाऱ्याला एकूण १५ दिवसांची पितृत्व रजा मिळते.

मर्यादा: ही रजा फक्त पहिल्या दोन अपत्यांच्या जन्मासाठीच लागू आहे.

वेळ: ही रजा पत्नीच्या प्रसूती तारखेच्या आधी १५ दिवस किंवा प्रसूती झाल्यापासून ६ महिन्यांच्या आत कधीही घेता येते.

रजा प्रकार: ही रजा कर्मचाऱ्याच्या रजा खात्यातून वजा केली जात नाही, ती एक स्वतंत्र 'विशेष रजा' मानली जाते. paternity leave gr of maharashtra government pdf in marathi

वेतन: रजेच्या काळात कर्मचाऱ्याला पूर्ण पगार (Full Pay) मिळतो.  ✅ सकारात्मक बाजू (Pros) 

कौटुंबिक सहभाग: वडिलांना नवजात बाळाची काळजी घेण्यासाठी आणि पत्नीला आधार देण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळतो.

मानसिक आरोग्य: नोकरी आणि कुटुंब यांचा समतोल राखल्यामुळे कर्मचाऱ्याचा ताण कमी होण्यास मदत होते.

सोपी प्रक्रिया: ही रजा मिळवण्यासाठी प्रक्रिया अत्यंत सोपी असून केवळ विहित नमुन्यात अर्ज करणे आवश्यक असते.  ⚠️ महत्त्वाचे मुद्दे 

जर रजा ६ महिन्यांच्या आत घेतली नाही, तर ती व्यपगत (Lapse) होते, म्हणजेच ती नंतर घेता येत नाही.

दत्तक घेतलेल्या मुलांच्या बाबतीतही (विशिष्ट वयाखालील असल्यास) काही अटींसह ही रजा लागू होऊ शकते.  🚩 निष्कर्ष 

महाराष्ट्र शासनाचा हा जीआर प्रगत सामाजिक विचारांचे प्रतीक आहे. पूर्वी केवळ मातांनाच प्रसूती रजा मिळत असे, परंतु पितृत्व रजेमुळे बालसंगोपनात वडिलांची भूमिका देखील तितकीच महत्त्वाची आहे, हे सरकारने मान्य केले आहे. सर्व पात्र पुरुष कर्मचाऱ्यांनी या सुविधेचा लाभ घेऊन आपल्या कुटुंबाला वेळ देणे आवश्यक आहे. 

तुम्हाला या जीआरची अधिकृत पीडीएफ (PDF Link) हवी आहे का? किंवा या रजेसाठी अर्ज कसा करावा, याबद्दल अधिक माहिती हवी असल्यास सांगा! 

AI responses may include mistakes. Information may vary depending on location or individual circumstances. Learn more

महाराष्ट्र शासनाच्या कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजेबाबतचे (Paternity Leave) नियम प्रामुख्याने

महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१

(Maharashtra Civil Services Leave Rules, 1981) द्वारे संचलित केले जातात. केंद्र सरकारच्या धर्तीवर महाराष्ट्र सरकारने देखील पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजेची तरतूद केली आहे.

पितृत्व रजेचे मुख्य नियम (Paternity Leave Rules)

महाराष्ट्र शासन निर्णयानुसार (GR) पितृत्व रजेचे महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत: पात्रता (Eligibility):

ज्या पुरुष शासकीय कर्मचाऱ्यांना

दोन पेक्षा कमी जिवंत मुले

आहेत, तेच या रजेसाठी पात्र असतात. रजेचा कालावधी (Duration): कर्मचाऱ्याला एकूण १५ दिवसांची पितृत्व रजा मिळू शकते. रजा घेण्याची वेळ:

ही रजा पत्नीच्या प्रसूतीपूर्वी १५ दिवस किंवा प्रसूतीच्या दिनांकापासून ६ महिन्यांच्या आत

कधीही घेता येते. ६ महिने उलटून गेल्यानंतर ही रजा व्यपगत (Lapse) होते.

रजा खात्यातून वजा होत नाही:

पितृत्व रजा ही कर्मचाऱ्याच्या नियमित रजा खात्यातून (उदा. अर्जित रजा किंवा अर्धवेतन रजा) वजा केली जात नाही. वेतन (Salary):

रजेच्या कालावधीत कर्मचाऱ्याला रजेवर जाण्यापूर्वी मिळत असलेले पूर्ण वेतन दिले जाते. इतर रजांशी जोडणी:

पितृत्व रजा ही नैमित्तिक रजेव्यतिरिक्त (Casual Leave) इतर कोणत्याही प्रकारच्या रजेशी जोडून घेता येते.

बालसंगोपन रजा (Child Care Leave for Men)

महाराष्ट्र सरकारने २०१८ मध्ये एका विशेष निर्णयाद्वारे (GR) पुरुष कर्मचाऱ्यांना बालसंगोपन रजा

देण्याची तरतूद केली आहे, परंतु ती काही विशिष्ट अटींच्या अधीन आहे: अटी:

जर कर्मचाऱ्याची पत्नी मृत असेल किंवा गंभीर आजारामुळे अंथरुणाला खिळून असेल आणि मुलांची देखभाल करण्यास असमर्थ असेल, तरच पुरुष कर्मचाऱ्याला ही रजा मिळते. मर्यादा: Zilla Parishad teaching/non-teaching staff

ही रजा मुलाच्या १८ वर्षांच्या वयापर्यंत, जास्तीत जास्त १८० दिवसांपर्यंत घेता येते.

अधिकृत शासन निर्णयाची (GR) प्रत पाहण्यासाठी तुम्ही

महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर

जाऊन 'पितृत्व रजा' किंवा 'Maharashtra Civil Services Leave Rules' शोधू शकता. तुम्हाला विशिष्ट विभागाचा GR हवा आहे की रजा अर्जाचा नमुना हवा आहे?

Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981 - वित्त विभाग

महाराष्ट्र राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजेचा (Paternity Leave) नियम हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. केंद्र सरकारच्या धर्तीवर महाराष्ट्र शासनाने देखील पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी ही तरतूद केली आहे. या विषयावर सविस्तर माहिती देणारा ब्लॉग पोस्ट खालीलप्रमाणे आहे.

महाराष्ट्र शासन पितृत्व रजा नियम: सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी संपूर्ण मार्गदर्शक

महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ अंतर्गत महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ मध्ये वेळोवेळी सुधारणा करून विविध रजांचे प्रकार स्पष्ट करण्यात आले आहेत. यामध्ये 'पितृत्व रजा' हा एक महत्त्वाचा बदल आहे जो पुरुष कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या नवजात बाळाची आणि पत्नीची काळजी घेण्यासाठी दिला जातो.

१. पितृत्व रजा म्हणजे काय? (What is Paternity Leave?)

विवाहित पुरुष सरकारी कर्मचाऱ्याला त्याच्या पत्नीच्या प्रसूती काळात किंवा बाळाच्या जन्मानंतर जी सशुल्क रजा मिळते, त्याला 'पितृत्व रजा' असे म्हणतात. ही रजा केवळ दोन हयात मुले असलेल्या कर्मचाऱ्यांपर्यंत मर्यादित आहे. Leave Rules for State Government Employees.

२. रजेचा कालावधी आणि स्वरूप

कालावधी: महाराष्ट्र राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी ही रजा १५ दिवसांची असते. Leave Rules for State Government Employees.

वेतन: ही रजा पूर्ण वेतनासह (Full Pay) असते, म्हणजेच या काळात कर्मचाऱ्याचे वेतन कापले जात नाही.

कालावधीची मर्यादा: ही १५ दिवसांची रजा सलग घ्यावी लागते. ती तुकड्यांमध्ये घेता येत नाही. ३. रजा कधी घेता येते?

पितृत्व रजा घेण्याचे दोन प्रमुख पर्याय आहेत:१. पत्नीच्या प्रसूतीच्या अपेक्षित तारखेच्या १५ दिवस आधी.२. बाळाच्या जन्माच्या दिनांकापासून ६ महिन्यांच्या आत.टीप: जर बाळाच्या जन्मानंतर ६ महिन्यांच्या आत ही रजा घेतली नाही, तर ती आपोआप रद्द (Lapse) होते. Leave Rules for State Government Employees.

४. पात्रता आणि अटी (Eligibility Criteria)

ही रजा फक्त विवाहित पुरुष सरकारी कर्मचाऱ्यांनाच लागू आहे.

ज्या कर्मचाऱ्यांना दोन पेक्षा कमी हयात मुले आहेत, त्यांनाच ही रजा मिळते.

कंत्राटी किंवा तात्पुरत्या स्वरूपातील कर्मचाऱ्यांसाठी या रजेच्या अटी शासन निर्णयानुसार वेगळ्या असू शकतात.

रजा खात्यातून ही रजा वजा केली जात नाही (ही स्वतंत्र रजा आहे). Maharashtra Civil Services Leave Rules 1981.

५. बाल संगोपन रजेचा विशेष नियम (Special Child Care Leave for Male Employees)

२०१८ च्या एका महत्त्वाच्या शासन निर्णयानुसार (GR), जर पुरुष कर्मचाऱ्याची पत्नी गंभीर आजारपणामुळे अंथरुणाला खिळून असेल किंवा तिचा मृत्यू झाला असेल, तर अशा पुरुष कर्मचाऱ्याला १८० दिवसांची 'बाल संगोपन रजा' (Child Care Leave) देखील मिळू शकते. ही रजा १८ वर्षाखालील पहिल्या दोन मुलांच्या संगोपनासाठी दिली जाते. Child Care Leave for Male Employees - Maharashtra Times. ६. अर्ज कसा करावा?

पितृत्व रजेसाठी आपल्या विभाग प्रमुखांकडे विहित नमुन्यात अर्ज करावा लागतो. अर्जासोबत पत्नीच्या प्रसूतीबाबतचे वैद्यकीय प्रमाणपत्र किंवा बाळाचा जन्म दाखला जोडणे आवश्यक असते.

निष्कर्ष:पितृत्व रजेमुळे वडील म्हणून पुरुष कर्मचाऱ्यांना आपल्या कुटुंबाला आधार देण्याची आणि बाळासोबत वेळ घालवण्याची संधी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या या निर्णयाचा लाभ घेण्यासाठी नियमांची योग्य माहिती असणे आवश्यक आहे.

अधिकृत PDF डाऊनलोड करण्यासाठी आपण महाराष्ट्र शासनाच्या वित्त विभागाच्या संकेतस्थळावर जाऊ शकता.

आपल्याला विशिष्ट वर्ष किंवा विभागाचा (उदा. जिल्हा परिषद किंवा शिक्षण विभाग) GR शोधायचा आहे का?

Maharashtra , while Central Government male employees are entitled to 15 days of paternity leave, the state government primarily provides a Childcare Leave (बालसंगोपन रजा) तर ती व्यपगत (Lapse) होते

for its male employees under specific, restrictive conditions.

Here is a story of how a typical state employee might navigate these rules. A New Chapter for Sameer

Sameer, a dedicated clerk in a government office in Pune, was overjoyed when his first child was born. Having heard about Central Government colleagues taking 15 days of paternity leave , he checked the official Maharashtra Civil Services (Leave) Rules The Search for the "Paternity Leave" GR

He searched for the "Paternity Leave GR" in Marathi, hoping for a simple 15-day benefit. However, he discovered that in Maharashtra, male employees are generally only eligible for a special 180-day Childcare Leave if they meet strict criteria: The Condition

: The leave is typically reserved for widowers, single fathers, or those whose wives are medically incapacitated (bedridden or mentally unstable) and unable to care for the child. : It applies to the first two children under the age of 18. : It can be taken in up to three spells per calendar year. Applying the Rules

Since Sameer’s wife was healthy, he realized he couldn't claim the specific 180-day childcare leave. Instead, like many of his peers, he utilized his Earned Leave (EL) Casual Leave (CL)

to spend those precious first weeks with his newborn. He kept a copy of the Maharashtra Civil Service (Leave) Rules, 1981 in Marathi

handy, noting that while the state's rules are stricter than the Central Government's, they do offer significant support for fathers in difficult family circumstances. Summary of Leave Entitlements Leave Type Eligibility for Men Paternity Leave

Generally not a standalone statutory right for all state men. Childcare Leave Widowers or those with incapacitated wives. Up to 180 days. Earned Leave All permanent employees. ~30 days accrued annually. specific GR numbers for child rearing leave to include in a formal application?

Leave Policy in Maharashtra: Holidays & Working Hours (2026)

या विषयावरील सर्वात अधिकृत आणि विश्वासार्ह दस्तऐवज म्हणजे महाराष्ट्र शासन, सामान्य प्रशासन विभाग (General Administration Department) यांनी जारी केलेला शासन निर्णय क्रं. पितृत्वरजा-२०१५ / प्र.क्र.२१ / सेवा-५, दिनांक २४ एप्रिल २०१७ हा होय.

PDF डाउनलोड करण्याचा थेट मार्ग:

थेट दुवा (सांकेतिक): (अधिकृत संकेतस्थळावर तात्पुरते बदल होऊ शकतात, त्यामुळे वर दिलेल्या पद्धतीने शोधा).

महसूल व वन विभाग मंत्रालय, मुंबई ४०० ०३२.

क्रमांक: पत्रक प्रकरण क्र. ११०८/प्र.क्र. २१/०८/पत्रक-४
दिनांक: २५ ऑगस्ट २००८

विषय: राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना "पितृत्व रजा" देण्याबाबत.

शासन निर्णय:

महाराष्ट्र शासनाच्या अधीनस्थ कार्यालयातील सरकारी कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या पत्नीच्या प्रसूतीच्या वेळी त्यांना मदत करण्यासाठी आणि नवजात मुलाची देखभाल करण्यासाठी "पितृत्व रजा" (Paternity Leave) देण्याच्या संदर्भात शासन निर्णय घेण्यात आला आहे.

१. नाव आणि अंमलबजावणी: या रजेला "पितृत्व रजा" असे म्हणाले जाईल. ही सुविधा राज्यातील सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी लागू असेल.

२. पात्रता: केंद्र सरकारच्या सेवेतून स्वेच्छेने निवृत्त झालेले आणि पुन्हा नियुक्ती झालेले कर्मचारी, तसेच नियमित तरतुदीत नियुक्त करण्यात आलेले सर्व पुरुष कर्मचारी या रजेसाठी पात्र असतील.

३. रजेचा कालावधी: पत्नीच्या प्रसूतीपूर्वी एक महिना आणि प्रसूतीनंतर सहा महिन्यांच्या आत, एकूण १५ दिवसांची (१५ दिवस) पितृत्व रजा देण्यात येईल. ही रजा अर्धवेळ किंवा तुटक स्वरूपात घेता येणार नाही. ही रजा एका दिवसापासून १५ दिवसांपर्यंत सलग किंवा तुटक स्वरूपात घेता येईल, परंतु ती प्रसूतीच्या वेळेशी संबंधित असावी.

(टीप: नंतरच्या ज्येष्ठता नियमांनुसार हा कालावधी बदलला गेला असू शकतो, प्रामुख्याने १५ दिवसांची मर्यादा आहे.)

४. मुलांची संख्या: कर्मचाऱ्याला दोन जिवंत मुलांपर्यंत (Two surviving children) ही सुविधा उपलब्ध असेल. जर दुसरे बाळ जुळ्या (Twins) असेल तर संपूर्ण पितृत्व रजा एकदाच घेता येईल.

५. वेतन: या रजेच्या कालावधीत कर्मचाऱ्याला पूर्ण वेतन देय असेल.

६. अधिकारी: ही रजा देण्याचे अधिकार नियुक्ती करणाऱ्या प्राधिकाऱ्यांकडे असतील.

शासनाच्या आदेशानुसार, सर्व संबंधित अधिकाऱ्यांना याची अंमलबजावणी करावी.

(स्वाक्षरी) सचिव, महाराष्ट्र शासन